काठमाडौँ – उपवास आफ्नो वजन नियन्त्रण गर्न वा आफ्नो स्वास्थ्य सुधार गर्न चाहने मानिसहरूको लागि एक लोकप्रिय अभ्यास भएको छ। विभिन्न उपवास कार्यक्रमहरूमा दुई सामान्य दृष्टिकोणहरू देखा पर्छन्। बिहानको खाजा र बेलुकाको खाना छोडेर।

उपवासको समयले शरीरलाई विभिन्न तरिकाले असर गर्न सक्छ। केही मानिसहरूले बिहानको खाजा छोड्दा दिनको अझ प्रभावकारी सुरुवात गर्न मद्दत गर्छ भनी दाबी गर्छन्। जबकि अरूले रातको लालसाबाट बच्न र राम्रोसँग सुत्न रातको खाना छोडेर कसम खान्छ।

एक अध्ययनका अनुसार बिहानको खाजा र बेलुकाको खाना नखाँदा मेटाबोलिज्ममा फरक फरक असर पर्छ । बिहानको खाजा नखाँदा शरीरको मेटाबोलिक प्रक्रियामा बाधा पुग्छ। जसका कारण इन्सुलिन संवेदनशीलता कम हुन्छ । ऊर्जा खर्च कम हुन्छ र चयापचय सम्भावित रूपमा ढिलो हुन्छ। यसले पछि क्षतिपूर्ति बढी खाने र संज्ञानात्मक कार्यलाई बिगार्न सक्छ।

अध्ययन भन्छ, बेलुकीको खाना छोड्दा रातभरको छिटो अवधि बढाउन सक्छ, सम्भावित रूपमा मेटाबोलिक अटोफेजी र इन्सुलिन संवेदनशीलता बढ्छ। यद्यपि, यसले साँझको ऊर्जामा कमी ल्याउन सक्छ, निद्रा हर्मोनमा बाधा पुर्‍याउँछ र सम्भावित रूपमा मांसपेशी क्याटाबोलिज्म निम्त्याउन सक्छ।

बेलुकाको खाना छाड्नु भन्दा बिहानको खाजा छोड्दा धेरै नकारात्मक मेटाबोलिक परिणामहरू छन्। मुख्यतया दैनिक मेटाबोलिक प्रोग्रामिंग र ऊर्जा नियमन मा यसको प्रभाव को कारण।

उपवासको समयले फ्याट ओक्सिडेसन र ग्लाइसेमिक नियन्त्रणलाई महत्त्वपूर्ण रूपमा असर गर्न सक्छ जब ग्लाइकोजेन स्टोरहरू समाप्त हुन्छन्। जसले सम्भावित रूपमा बोसो जलाउने र इन्सुलिन संवेदनशीलता बढाउँछ। शरीरको बिहानको हार्मोनल वातावरण उच्च कोर्टिसोल र वृद्धि हार्मोन द्वारा विशेषता हो। लिपोलिसिस अनुकूलन गर्न सक्नुहुन्छ।

साँझको उपवास दैनिक ऊर्जा खर्चले सम्भावित रूपमा चयापचय दक्षता घटाउने पछि हुन्छ। ढिलो-रात उपवासले सर्काडियन लयमा बाधा पुर्‍याउँछ र इन्सुलिन संवेदनशीलता कम गर्न सक्छ। अनुसन्धानले देखाउँछ कि बिहानको उपवास मेटाबोलिक स्वास्थ्यको लागि अझ प्रभावकारी हुन सक्छ।